Burgerboerderij de Patrijs is een boerderij in transitie van gangbaar melkveehouderij naar gemengd dierwaardig en natuurinclusief bedrijf. Graag maken zij de stap naar #kalfbijkoe, maar dat is een dure stap. Ze proberen eerst de stap naar kalf bij pleegmoeder. Dit is financieel en praktisch een veel minder grote stap.
Voor het kalf is dit een grote stap vooruit in dierenwelzijn. Het krijgt veel meer ruimte en sociaal contact met leeftijdsgenoten, pleegmoederzorg en altijd verse melk op de juiste temperatuur. Ook voor de koeien die worden uitgekozen voor het pleegmoederschap is er mogelijk een groot dierenwelzijnsvoordeel: ze krijgen de kans om te moederen. Voor de melkkoe die geen pleegmoeder wordt, zijn er nog geen voordelen.
In 2025 werd de stal aangepast en vanaf november werden de eerste kalveren 3 maanden bij de pleegmoeder gehouden. Dankzij een bijdrage van het Barth Misset Fonds kan dit proces gevolgd worden, en de kennis gedeeld met andere boeren. De boeren zijn positief verrast over het positieve en liefdevolle contact tussen de pleegmoeder en haar pleegkinderen. Lees daarover meer in de Nieuwe Oogst.
Zie de video voor de eerste – zeer positieve – ervaringen.
Wil je bijdragen aan de transitie bij De Patrijs? Adopteer een kalf: Adopteer een kalfje! – Burgerboerderij de Patrijs
Meer over het project:
Het pleegmoederschap, waarin kalfjes opgroeien bij een pleegmoeder, biedt een belangrijke tussenstap tussen het gangbare systeem en volledig ‘kalf bij koe’-houderschap, dat voor veel bedrijven praktisch en financieel nog niet haalbaar is. Er is nog weinig kennis beschikbaar over pleegmoederschap bij melkvee, terwijl verschillende boeren hier al ervaring mee hebben, met wisselende resultaten.
In de gangbare melkveehouderij worden kalfjes kort na de geboorte gescheiden van hun moeder. Kalf-bij-koe-systemen krijgen steeds meer aandacht vanwege hun welzijnsvoordelen en vanwege de maatschappelijke vraag ernaar, maar brengen ook uitdagingen met zich mee. Hoewel op Burgerboerderij de Patrijs de grote wens is om kalf bij de koe te houden, is het direct invoeren van een ‘kalf bij moeder’-systeem momenteel niet haalbaar vanwege:
- Praktische implicaties: De huidige stal die niet geschikt is voor kalfjes (o.a. roostervloeren).
- De financiële impact: kalveren drinken meer dan ze nodig hebben, wat de melkproductie voor eigen afzet sterk beperkt.
Deze bezwaren gelden ook voor andere boeren die overwegen om kalf bij koe te houden. Het pleegmoederschap biedt hiervoor een oplossing waarbij kalveren in groepjes van 2-4 worden grootgebracht door een koe, wat leidt tot:
- Beter afgestemde melkvoorziening: Pleegmoeders bevinden zich verder in de lactatie, waardoor de melkproductie beter aansluit bij de behoefte van de kalveren en er voldoende melk overblijft voor de eigen afzet.
- Lagere stressniveaus: kalveren vormen stabiele sociale groepen, wat de latere introductie in de kudde vergemakkelijkt.
- Behoud van koeien met goede moedercapaciteiten of beperkte melkgeschiktheid (door bijvoorbeeld hoog celgetal of klauwproblemen), waardoor hun rol in het bedrijf waardevol blijft.
- Natuurlijke opvoeding en sociaal leren: kalveren profiteren van het lik- en zorggedrag van de pleegmoeder en kunnen zich natuurlijker ontwikkelen.
Ondanks deze voordelen is er nog weinig onderzoek gedaan naar pleegmoederschap. Boeren die ermee experimenteren hebben wisselende ervaringen, en er is een gebrek aan structurele kennis over de beste werkwijzen. Dit project wil dat gat dichten door praktijkervaringen en onderzoek te combineren in een leernetwerk.
Samenwerken met andere boeren:
De Patrijs heeft veel contact met andere Caring Farmers en leert vanuit deze groep en deelt ervaringen in de #kalfbijkoe appgroep. Specifiek voor het pleegmoederproject is vooral Burgerboerderij Oosterwold een bron van ervaring en inspiratie. Lees meer over Burgerboerderij Oosterwold: Burgerboerderij Oosterwold over kalfjes bij de koe – Kalfjes bij de Koe
